Kunstensector progressief? Alvast niet wanneer het op seksisme aankomt.


Het artikel uit De Morgen vandaag, heeft me verheugd. Niet de inhoud. Wel het feit dat het onderwerp zoveel aandacht krijgt. Seksisme zit overal, ook -en zelfs vooral!-in de kunstsector.
seksisme_kunst
Het artikel deed me meteen denken aan de Bechdeltest. Dat is een informele test die gebruikt kan worden om fictie te testen op seksisme. Een film slaagt voor de test als er minstens twee vrouwelijke personages in voorkomen met een naam, die met elkaar spreken over een ander onderwerp dan het onderwerp ‘mannen’. Op het eerste zicht zou je denken, is dat niet in elke film zo? Neen dus. een zéér hoog percentage van de films, zelfs Harry Potter, slaagt niet voor deze test. Patriarchie zit overal.In films, maar ook veel breder, in cultuur. En niet alleen in de inhoud van de werken, ook in de waardering van de makers of de beheerders van kunst.
Het is maar door duidelijke artikels als dat van De Morgen, dat er een begin van verandering kan komen.

in de Morgen van 19 oktober 2016 door Barbara Debusschere

“Fantastisch werk! Nu niet zwanger worden hé!”

Romeo kijkt nog altijd neer op Julia

In zowat de meest progressieve sector, die van de kunsten, is seksisme allesbehalve verdwenen en het glazen plafond vuistdik. Dat tonen een nieuwe doorlichting en getuigenissen. “Een betere regeling om zwangere kunstenaars te beschermen is de enige concrete oplossing die ik zie.”

“Anne Teresa De Keersmaeker is er toch?” “Kijk naar Anne Teresa De Keersmaeker.” Een belronde over man-vrouwverhoudingen in de kunstwereld leert dat Belgiës meest succesvolle choreograaf het ultieme bewijs moet vormen dat vrouwen in de kunst tot de top kunnen doorstoten.

Maar een doorlichting toont dat de sector een mannenbastion is. Dat schrijft cultuurtijdschrift Rekto:versoin een speciaal nummer over het thema. “De kunsten blijven beheerd door mannen. Zij houden het overwicht en bepalen het systeem”, concluderen journalisten Wouter Hillaert en Delphine Hesters, die het meest recente onderzoek onder de loep namen.

Vooral in de film- en rockmuziekwereld is dat zo. Van de Vlaamse filmmakers is 72 procent een man, bij de muzikanten is dat 78 procent. Onder beeldende kunstenaars, auteurs, illustratoren en in de podiumkunsten zijn er veel meer mannen dan vrouwen in de oudste generaties. Hoopgevend is dat het in de jongste generaties soms omgekeerd is. Zo maken vrouwen twee derde uit van alle acteurs in de jongste generaties.

Aantallen zijn echter niet alles, want het glazen plafond blijkt erg dik.

In de meeste disciplines zijn er meer vrouwelijke dan mannelijke studenten, en in de theaterwereld zijn er dus meer jonge actrices dan acteurs. Maar daarna botsen vrouwen tegen dat beruchte plafond. Slechts 66 procent van de vrouwelijke afgestudeerden stoot door tot het gesubsidieerde werkveld, tegenover 78 procent van de mannen. Docenten in dans en drama zijn ook veel vaker mannen, waardoor soms een bijna uitsluitend vrouwelijk publiek les krijgt van bijna uitsluitend mannen.

Je hoeft geen groot psycholoog te zijn om je te kunnen voorstellen hoe zo ‘een bepaald sfeertje’ ontstaat. Zoals de artiest die een medewerkster vroeg zijn geslachtsdeel in haar mond te nemen. Voor een foto op de uitnodiging van zijn expo. “Toen ik weigerde zei hij: ‘Niet erg, dan vraag ik het wel aan mijn stagiaire'”, zo getuigt een vrouw anoniem op de website van Rekto:verso. Veel van de andere getuigenissen, waarvan er een paar op deze pagina’s te lezen zijn, schetsen een gelijkaardig plat seksisme.

Lustobject

“Wij proberen het docentenkorps te vervrouwelijken, want dat is absoluut nodig. Maar het lukt maar mondjesmaat”, reageert theatermaakster en docente drama Clara van den Broek. “Misschien zijn mannen meer geneigd om uithangbord te zijn van hun gezelschap en zijn ze meer bezig met het zich profileren.”

Zelf ervaarde Van den Broek ook dat ze als jonge actrice ‘in het wereldje’ een bepaald soort seksueel getinte aandacht kreeg. “Ik heb me zorgen gemaakt of ik later nog wel aan de bak zou komen, want je merkt dat uiterlijk en jeugdigheid meespelen”, vertelt Van den Broek. “Bovendien zijn er te weinig goede vrouwenrollen. Het repertoire, vooral geschreven door mannen, bulkt van de vrouwen die lustobject, moeder of oude vrouw zijn. Wil je als actrice aan de slag blijven en die rol vermijden, dan moet je ze al zelf schrijven en verkocht krijgen.”

Dat zegt ook Kathleen Treier, directeur van het Theaterfestival. “Het ergert me dat veel vrouwenrollen nog altijd zo cliché zijn. Ik heb de jury van het festival daar enkele keren op gewezen. Ik zie wel en hoop dat nieuwe generaties auteurs en regisseurs de ouderwetse rollenpatronen achterwege laten.”

Vrouwelijke kunstenaars verdienen ook minder dan hun mannelijke collega’s. Vooral bij schrijvers en illustratoren is dat zo. Daar verdienen vrouwen tussen de 35 en 45 jaar en tussen de 55 en 64 jaar bijna de helft minder.

Vrouwen grijpen ook naast de macht. Aan de 307 organisaties en 7 kunstinstellingen van de Vlaamse Gemeenschap is het overgrote merendeel van de directeurs een man. Wanneer vrouwen de leiding krijgen, is dat vaker in kleinere organisaties of samen met een man. Zijn er twee directeurs, dan zijn dat doorgaans twee mannen, en wanneer er sprake is van een artistiek en een zakelijk leider, dan is het in 80 procent van de gevallen zo dat de man de artistieke lakens uitdeelt en met de machtigste positie gaat lopen.

Actrice Barbara Sarafian is geenszins verbaasd. “Ik kijk naar hoe het er in de Amerikaanse verkiezingen aan toe gaat en ik zie parallellen met de wereld van de podiumkunsten”, zegt ze. “Vooral de op status beluste mannen met macht trekken soms voluit de seksistische kaart. Je moet er als vrouw zogezegd maar tegen kunnen dat ze in je achterste knijpen, je publiekelijk negeren of denigrerende opmerkingen maken omdat je actrice en geen acteur bent.”

“Het is voor een stuk dubbel, want ik zie jonge actrices die meegaan in dat systeem en het lustobject uithangen. Doe dat nu toch niet, denk ik dan. Ik deed dat niet, maar kreeg dan de vraag of ik lesbisch was. En ik verdien ook nog altijd minder dan mannelijke collega’s. We zijn echt nog heel ver van huis. Als het over man-vrouwverhoudingen gaat, is dit allesbehalve een progressieve sector.”

Ook Treier vertelt dat ze als jonge moeder nog nooit zo sterk is gewezen op het feit dat ze een vrouw is als tijdens haar eerste officiële raad van bestuur. “Omdat het opvalt dat de mensen die beslissen zo goed als allemaal mannen zijn: zij leiden nu eenmaal de grote huizen. Aan de andere kant hebben ze me wél aangenomen wetende dat ik op het moment van mijn eerste festival in zwangerschapsverlof zou zijn.”

De meeste reacties komen voorlopig uit de podiumkunsten. Maar ook bijvoorbeeld fotografe Lisa De Boeck, die met haar moeder het kunstenaarsduo Memymom vormt, vertelt: “Er zijn mannen in het wereldje die de kracht van vrouwelijke kunstenaars waarderen en stimuleren. Maar wanneer ik met een man ga praten voor een opdracht, zou ik soms willen dat gender geen rol speelt. Het is vaak lastig om te voorkomen dat een vraag naar werk door de overkant niet ook wordt geïnterpreteerd als een vraag naar ‘iets meer’. En zelfs van bevriende kunstenaars krijg je als vrouw soms kleinerende vragen omdat je toch maar een vrouw bent.”

De kunstensector is dan ook helemaal niet zo progressief als hij laat uitschijnen. “Net door dat idee – ‘wij zijn met iets vooruitstrevends bezig’ – ontstaat het risico dat de sector niet meer kritisch naar zichzelf kijkt als het over personeelsbeleid en machtsverhoudingen gaat”, zegt onderzoekster Delphine Hesters (Kunstenpunt), die meeschreef aan het dossier van Rekto:verso.

Veel mondiger

Hesters vermoedt dat het typische werkritme in vooral de podiumkunsten een van de oorzaken is. Voorstellingen worden ’s avonds getoond en reizen vaak rond, repetities eisen veel flexibiliteit en meestal werk je projectmatig. Dat is zeer slecht te combineren met een gezin. Wie zwanger is, wordt vervangen en moet niet zelden gaan stempelen. “Ook zie je dat veel ’s avonds op café beslist en verdeeld wordt, in het informele netwerkcircuit”, zegt Hesters. Van den Broek en Els De Bodt, directeur van jeugdtheater Het Paleis, bevestigen dat. “De combinatie met een gezin is heftig. Ik heb gelukkig een partner die me daar erg in steunt”, stelt De Bodt.

Wat nu? Kurt Melens, directeur van NTGent, en zijn collega Stefaan De Ruyck (Vooruit) erkennen het probleem en reageren dat ze er alles aan doen om een evenwicht in hun organisatie en voorstellingen na te streven. “Je hebt ook uitzonderingen zoals Els Dottermans, die succes als actrice met het moederschap combineert. Maar dat is duidelijk lastig”, zegt Melens. “In ieder geval voeren we bewust een diversiteitsbeleid.”

De ‘avondcultuur’ en informele netwerken bannen, lijkt evenwel onmogelijk. “Een betere regeling om zwangere kunstenaars te beschermen is de enige concrete oplossing die ik zie”, zegt ook Van den Broek. Sarafian hoopt dat de vrouwelijke artiesten “veel mondiger worden en seksisme leren counteren. Ik doe het ook.”

Treier is het daarmee eens, maar onderstreept dat het een breder maatschappelijk probleem is. “Ik zie een tv-presentator die zomaar de boezem van een vrouw kust. Seksisme zit overal. Ik zie vriendinnen in de advocatuur die zeer lange dagen moeten kloppen en soms geweigerd worden door cliënten enkel en alleen omdat ze een vrouw zijn. Ik snak zeker naar minder man-vrouwstereotypen in mijn sector. Maar wat hier misloopt, illustreert ook dat dit een sector is zoals alle andere.”

quotes

‘Een voormalige minister van Cultuur sprak me aan om me te zeggen dat ik mooie benen heb’

‘In een grote culturele instelling kreeg ik een hogere functie, waardoor een mannelijke collega onder mij kwam te staan. Hij wilde dat mijn benoeming ongedaan werd gemaakt en dreigde op te stappen’
‘Wanneer het formele overlegmoment met de vrouwelijke directeur is afgelopen, gaan de mannelijke directeurs altijd nog even ‘apart’ zitten’

Laat commentaar achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.